Co podnosi kortyzol? 6 rzeczy, które robisz codziennie i może nawet ich nie zauważasz

Kortyzol ostatnio pojawia się praktycznie wszędzie. Czasem wygląda to tak, jakby odpowiadał absolutnie za wszystko - zmęczenie, zachcianki, tycie, słaby sen, a nawet za to, że rano chleb spadł ci na podłogę masłem do dołu.

Tylko, że kortyzol sam w sobie nie jest problemem. To normalny hormon, który pomaga ciału działać. Naturalnie podnosi się rano, reaguje na stres albo trudniejsze sytuacje i to między innymi dzięki niemu jesteś w stanie funkcjonować w ciągu dnia.

Problem zaczyna się wtedy, gdy twoje ciało jest pod presją praktycznie non stop. A szczerze? Dzisiaj u wielu osób to rutyna.

Dlaczego długotrwale podwyższony kortyzol jest problemem?

Kiedy mówimy „stres”, większość osób wyobraża sobie kłótnię, problem w pracy albo sytuację kryzysową. Tylko, że ciało reaguje też na dużo mniej oczywiste rzeczy. Ciągłą presję na wyniki, poczucie, że z niczym nie nadążasz, przebodźcowaną głowę, multitasking albo tryb, w którym jedziesz od rana do wieczora bez przerwy.

Ciało nie umie dobrze rozróżnić, czy właśnie uciekasz przed zagrożeniem, czy tylko odpisujesz na dziesiątego maila w przerwie obiadowej.

Długotrwałe przeciążenie psychiczne bywa łączone z większą aktywacją reakcji stresowej organizmu. A kiedy taki stan trwa długo, człowiek często zaczyna odczuwać ciągłe zmęczenie, gorszą regenerację, problemy z koncentracją, większe zachcianki na słodkie albo problemy ze snem.

To właśnie dlatego ludzie czują się zmęczeni, chociaż w ciągu dnia „nic takiego nie robili”. Bo nie chodzi tylko o wysiłek fizyczny. Bardzo często najbardziej wykańcza to, że mózg nie dostaje odpoczynku.

I zazwyczaj są to zupełnie zwyczajne rzeczy, które robisz każdego dnia:

1. Za mało snu i za dużo kofeiny

Klasyczne combo dzisiejszych czasów.

Śpisz mało, rano działasz siłą woli, pierwsza kawa wpada wcześniej niż śniadanie, a po południu ratujesz energię kolejną dawką kofeiny.

Krótkoterminowo to działa. Długoterminowo już trochę mniej.

Kiedy jesteś zmęczony, ciało o wiele częściej domaga się szybkiej energii. Dlatego przychodzą częstsze zachcianki na słodkie, gorsze decyzje i poczucie, że najchętniej zjadłbyś pół lodówki.

I nie zawsze chodzi o słabą wolę. Po prostu jedziesz od dłuższego czasu na rezerwie.

Im bardziej próbujesz przykryć zmęczenie kofeiną i działać „jeszcze trochę więcej”, tym gorzej ciało realnie się regeneruje. Więc zamiast odpocząć, tylko przesuwasz granicę momentu, w którym cię to dopadnie.

2. „Zdrowy styl życia”, który nie jest zdrowy

Kolejny paradoks naszych czasów? Czasem największy stres tworzymy sobie sami, próbując być ciągle wydajniejsi i „doskonalsi”.

Restrykcyjna dieta. Dużo cardio. Presja na wyniki. Poczucie, że jeśli jednego dnia odpuścisz trening, świat się zawali.

Ciało jednak nie rozróżnia, czy stres przychodzi z pracy, czy z tego, że próbujesz funkcjonować ponad swoje możliwości.

A czasem dla twojego zdrowia dużo większą wygraną jest zrobić sobie przerwę, normalnie zjeść i pójść spać o sensownej godzinie niż dobijać 10 tysięcy kroków wieczorem przed snem.

3. Social media i mózg, który nigdy się nie wyłącza

Otwierasz Instagram „na dwie minutki”. Nagle jesteś na TikToku, w międzyczasie odpisujesz na wiadomości, oglądasz rolki, wpada powiadomienie z kolejnej apki i na koniec właściwie nawet nie pamiętasz, po co wziąłeś telefon do ręki.

Mózg jedzie non stop.

I nawet, jeśli nie wygląda to jak stres, ciało cały czas jest w pewnej gotowości. Ciągłe przełączanie uwagi, powiadomienia i napływ informacji męczą głowę bardziej, niż myślisz.

4. Ciągłe porównywanie się z innymi

Kiedyś porównywałeś się co najwyżej z sąsiadem, który miał ładniejszy ogródek albo lepiej ozdobiony dom na święta. Dzisiaj w pięć minut możesz mieć poczucie, że wszyscy wstają o piątej rano i produktywnie jadą przez cały dzień, więcej ćwiczą, lepiej wyglądają, prowadzą biznesy i zarabiają miliony. Do tego lecą na Bali, kiedy tylko chcą, i mają spokojne życie bez problemów.

A ty cieszysz się, że w ogóle zdążyłeś coś zjeść w przerwie obiadowej.

Social media tworzą cichą, ale cholernie dużą presję. Poczucie, że nie nadążasz, nie jesteś wystarczająco produktywny albo powinieneś robić więcej, jest dziś prawie domyślnym ustawieniem.

Tylko, że problem polega na tym, że najczęściej nie porównujesz się z rzeczywistością. Porównujesz swój normalny dzień ze starannie wybranymi momentami, filtrami i wersją życia, którą ktoś akurat chce pokazać światu. A kiedy widzisz to dzień po dniu, zaczynasz mieć wrażenie, że zostajesz w tyle, choć tak naprawdę po prostu żyjesz prawdziwym życiem.

5. Potrzeba bycia ciągle produktywnym

Odpoczynku często nie traktujemy już jak czegoś normalnego, tylko raczej jak stratę czasu.

Siedzisz przy serialu, ale jednocześnie scrollujesz. Jesz podczas pracy. Słuchasz podcastu, odpisując na maile. A kiedy na chwilę się położysz, zaczynasz mieć poczucie, że powinieneś robić coś „pożytecznego”.

A jeśli nie pozwolisz sobie zwolnić bez poczucia winy, ciało i głowa w końcu same upomną się o przerwę. Tylko w dużo mniej przyjemny sposób. Dobrze jest czasem po prostu usiąść, nic nie ogarniać i naprawdę się wyłączyć, i nie jest to słabość. To potrzeba.

6. Kiedy nie wyrabiasz, jedzenie poczeka

To zna prawie każdy.

Cały dzień latasz, nie wyrabiasz i nagle orientujesz się, że właściwie prawie nic nie jadłeś. Albo jesz chaotycznie, w biegu i cokolwiek, co akurat masz pod ręką.

I właśnie wtedy wieczorem wjeżdżają zachcianki, zmęczenie i potrzeba zjedzenia wszystkiego, co w domu wpadnie ci w ręce.

Dlatego sensowne wydaje się, by mieć pod ręką szybkie opcje, które cię nasycą i uzupełnią białko bez stania pół godziny w kuchni. Nieważne, czy to proteina, owsianka czy np. baton proteinowy - to po prostu praktyczne rozwiązania, które łatwo wpasują się w twój „przyspieszony” dzień.

Czy suplementy na stres mają sens?

Czasem po prostu nie da się inaczej. Trudniejszy okres od czasu do czasu dopada każdego, więc można się wesprzeć suplementami nastawionymi na radzenie sobie ze stresem. Na przykład ashwagandha, różeniec górski albo melisa bywają łączone z lepszą adaptacją organizmu do długotrwałej presji psychicznej i przeciążenia.

Nie są to jednak żadne magiczne tabletki, które rozwiążą wszystkie twoje problemy. Żaden suplement długoterminowo nie uratuje trybu, w którym jedziesz non stop na maksa. Może tylko pomóc przejść trochę lepiej przez okres, który jest po prostu trudniejszy niż zwykle.

Czy kortyzol jest naszym wrogiem?

Absolutnie nie.

Kortyzol sam w sobie nie jest czymś, co musisz wymazać ze swojego życia. Ciało go potrzebuje. Problemem jest tempo, w jakim dzisiaj funkcjonuje większość ludzi.

Bo może nie jesteś zmęczony tylko pracą. Może jesteś zmęczony tym, że twoja głowa praktycznie nigdy nie dostaje spokoju.

I czasem nie pomoże kolejny trick na produktywność. Pomogą za to zupełnie zwyczajne rzeczy: zjedzenie w spokoju, wyjście na spacer zamiast scrollowania. Ogólnie dobrze jest trochę zwolnić i nie mieć w każdym przypadku presji na wynik.

FAQ: Najczęstsze pytania o podwyższony kortyzol